بنەما دەستوورییەکانی هژمۆنیی ڕەگەزی
چوارچێوەی دەستووری کە بنەمای یاسایی بۆ جیاکاری ڕەگەزی و سنووردارکردنی مافەکانی ژنان دابین دەکات.
دەستوور ، ڕۆڵێکی سەرەکیی گێڕاوە لە دامەزراندن و بەردەوامیدانی چینایەتیی ڕەگەزی لە کۆمەڵگادا.
نۆرم و چاوەڕوانییە ڕەگەزییەکان بە قووڵی لە بەڵگەنامە و لێکدانەوە بنەڕەتییەکانی یاسا سه ره کی ئێران بە ده بینرێت
دەستوور یارمەتیی پەراوێزخستنی ژنان و کەمینە ڕەگەزییەکانی دیکەی داوە.
نۆرم و چاوەڕوانییە ڕەگەزییەکان بە قووڵی لە بەڵگەنامە و لێکدانەوە بنەڕەتییەکانی یاسا سه ره کی ئێران بە ده بینرێت
دەستوور یارمەتیی پەراوێزخستنی ژنان و کەمینە ڕەگەزییەکانی دیکەی داوە.
4
تێڕوانینێکی خێرا بۆ پاشبنەمای مێژوویی
پێش و پاش شۆڕشی ئیسلامی ئێران
1
پێش شۆڕش
ژنان گۆڕانکاریی وردە وردەیان بەسەردا هات: دەستڕاگەیشتنێکی بەرفراوانتر بە خوێندن، هەلی کار، و پشتگیری یاسایی
2
شۆڕشی ٥٧
زۆرێک لە ژنان بە هیوا بە دادپەروەری کۆمەڵایەتی و شکۆمەندییەوە بەشداری شۆڕشیان کرد
3
پاش شۆڕش
کۆماری ئیسلامیی تازە دامەزراو لێکدانەوەیەکی توندوتیژ و پارێزگارانەی سەپاند کە بە شێوەیەکی بنەڕەتی پێناسەی دۆخی ژنانی گۆڕی
پێشەکی دەستوور: مۆدێلە "وسترن/غربی" ڕەت دەکاتەوە و حکومەتێک لەسەر بنەمای ئایدیۆلۆژیای ئیسلامی دادەمەزرێنێت، کە جەخت لەسەر "شکۆمەندی ژن"، "داوێن پاکی" و "پاراستنی خێزان" دەکاتەوە.
7
قۆناغی جێبەجێکردنی ئایدیۆلۆژیی: یاسا و سیاسەتەکان
هەڵوەشاندنەوەی یاساکانی پاراستنی خێزان
کەمکردنەوەی مافەکانی ژنان لە هاوسەرگیری، تەڵاق و سەرپەرشتیدا
سەرپۆشی زۆرەملێ
نیشانەی ئاشکرای دەسەڵاتی حکومەت و کۆنترۆڵی کۆمەڵایەتی
سنوردارکردنی کارکردن
بێبەشکردنی ژنان لە پۆستە کارگێڕییەکان و زۆرێک لە پیشەکان
سنوردارکردنی خوێندن
جیاکردنەوەی ڕەگەزی لە زانکۆکان، بوارە "ناشیاوەکان" بۆ ژنان
نموونەی یاسا مەدەنییەکان:ماددەی ١٠٤١: تەمەنی هاوسەرگیری بۆ کچان ١٣ ساڵ دیاریکراوە
- ماددەی ١١٣٣: پیاوان مافی تەڵاقی بێ مەرجیان هەیە
- ماددەی ١١٠٥: مێرد سەرۆکی خێزانە
- ماددەی ١١١٧: مێرد دەتوانێ هاوسەرەکەی لە کارکردن قەدەغە بکات
8
سەرچاوە پێشنیار کراوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
Suggested Readings & Resources
1. Amnesty International. (2023). Iran: Human rights violations and gender discrimination under the Islamic Republic.
2. Amnesty International. (2022). Iran: Violent repression of women and protesters following the death of Mahsa (Zhina) Amini.
3. Center for Human Rights in Iran. (2022). Discrimination and legal inequality for women in Iran.
4. Esfandiari, G. (2022). Reporting on protests and state response in Iran. Radio Free Europe/Radio Liberty.
5. Ghaemi, H. (2021). Gender discrimination and legal inequality in Iran. Center for Human Rights in Iran.
6. Hakakian, R. (2021). Essays on women, repression, and dissent in Iran. The Atlantic.
7. Homa, A. (2022). The path to freedom in Iran is through women and minorities. Journal of Critical Race Inquiry. Journal of Critical Race Inquiry
8. Homa, A. (2022, November 25). Woman, Life, Freedom. Kweli Journal.
9. Human Rights Watch. (2023). Iran: Systematic discrimination against women and girls.
10. Human Rights Watch. (2022). Iran: Morality police abuse and violation of women’s rights.
11. Jafari, P. (2023). Women, uprising, and social movements in Iran. Middle East Critique, 32(4), 410–426. 12. Kar, M. (1999). Crossing the red line: The struggle for human rights in Iran. Mazda Publishers.
13. Kar, M. (2000). Legal disabilities of Iranian women. Middle East Report, 215, 38–41.
14. Moghissi, H. (1996). Populism and feminism in Iran: Women’s struggle in a male-defined revolutionary movement. Palgrave Macmillan.
15. Moghadam, V. M. (2003). Modernizing women: Gender and social change in the Middle East (2nd ed.). Lynne Rienner Publishers.
trictions in Iran. Human Rights Watch.
16. Moghadam, V. M. (2002). Islamic feminism and its discontents. Signs: Journal of Women in Culture and Society, 27(4), 1135–1171.
17. Moaveni, A. (2023). Analyses on the Jina uprising and gender policy in Iran. International Crisis Group.
18. Mojab, S. (2004). State power and gendered violence in Iran. Critique: Critical Middle Eastern Studies, 13(2), 213–234.
19. Najmabadi, A. (2005). Women with mustaches and men without beards: Gender and sexual anxieties of Iranian modernity. University of California Press.
20. Najmabadi, A. (1993). The politics of gender in the Islamic Republic of Iran. International Journal of Middle East Studies, 25(1), 47–65.
21. Sepehri Far, T. (2022). Reports on women’s rights, forced hijab, and legal restrictions in Iran. Human Rights Watch.
22. Shakhsari, S. (2020). Biopolitics and policing of bodies in Iran. Journal of Middle East Women’s Studies, 16(1), 24–45.
23. Somerville, H. (2022). Reporting on the Jina (Mahsa) Amini protests and enforcement of hijab laws. BBC News. 24. Tohidi, N. (2016). Women’s rights and the politics of gender in Iran. In N. Nabavi (Ed.), Postrevolutionary Iran: A political handbook (pp. 233–258). Indiana University Press.
25. Tohidi, N. (2009). Ethnicity, gender, and state in Iran. Journal of Middle East Women’s Studies, 5(2), 1–30.
26. United Nations Special Rapporteur on Iran. (2023). Report on gender discrimination and human rights violations in the Islamic Republic of Iran.
27. Fallah, S. (2014). Kurdish women’s challenges and struggles in Iran under state policies. In N. R. B. D’Souza & R. L. O’Connor (Eds.), Women in conflict and post-conflict situations (pp. 201–220). LIT Verlag.
28. Fallah, S. (2023). Interviews and articles on Jina (Zhina) Amini, Kurdish women’s rights, and state violence in Iran.
29. Fallah, S. (2025) Iran : les femmes victimes des violences domestiques et de la loi
ئەم سەرچاوانە بنەمایەکی پتەو بۆ تێگەیشتنی قووڵتر لە کاریگەریی ئایدیۆلۆژیا لەسەر یاساکان و ژیانی ژنان پێشکەش دەکەن.
٢٠
پێوه ندی
پابەندبوونتان بە فێربوون لەبارەی دۆخی سیاسی و یاسایی ئێران، دینامیکی کۆمەڵایەتی و دۆخی ژنان جێگەی ئیلهامە.
سوپاس بۆ بەشداریکردنتان
٢٢